Voorbehoud van vruchtgebruik: constructie achterhaald of bied het meervoudig stemrecht oplossing.

Niet alleen een correcte waardebepaling van uw onderneming is van belang bij familiale opvolging, maar ook de juridische kwalificatie van uw aandelen is van belang. Enerzijds wenst men het economisch eigendom (waarde van de aandelen en het recht op dividend) reeds over te dragen aan de opvolgers, maar anderzijds wil men het juridisch eigendom (die het stemrecht en dus de controle vertegenwoordigd) nog even in handen houden.

Op 1 mei is het nieuwe vennootschapsrecht in werking getreden. Heel wat spelregels zijn versoepeld en bieden nieuwe mogelijkheden om de opvolging binnen uw KMO nog meer op maat te organiseren.

Wanneer aandelen van een onderneming worden overgedragen aan de volgende generatie (bv. via een schenking), werd vaak gebruik gemaakt van een voorbehoud van vruchtgebruik constructie, om op die manier de controle over de vennootschap te behouden en zich te verzekeren van de dividenden die in de toekomst worden uitgekeerd.

Wie oefent stemrecht uit?

Evenwel stelt zich de vraag wie de stemrechten op de algemene vergadering kan uitoefenen die aan de aandelen verbonden zijn, wanneer deze gesplitst zijn in een vruchtgebruik en blote eigendom. De oude vennootschapswetgeving zweeg hier in alle talen over. Het verdiende dan ook aanbeveling om statutair te bepalen wie over welke rechten beschikt.

Vanuit de optiek om controle over de vennootschap te behouden werd in de statuten dan ook veelal bepaald dat het stemrecht steeds door de vruchtgebruiker wordt uitgeoefend. Zo behoudt de vruchtgebruiker van de aandelen controle over het vennootschap. Deze problematiek is onder het nieuwe vennootschapsrecht van de baan. De nieuwe wetgeving bepaalt uitdrukkelijk dat, “tenzij de statuten, een testament of een overeenkomst anders bepalen, de vruchtgebruiker van effecten, alle aan die effecten verbonden rechten uitoefent”.

Overdracht op maat via gemoduleerd stem- en dividendrecht

Het nieuwe vennootschapsrecht laat toe dat de stem- en dividendrechten die aan de aandelen verbonden zijn, worden gemoduleerd. Het principe ‘één aandeel, één stem”, wordt immers verlaten.  Zo kan u naar eigen goeddunken bepalen wie welke rechten bezit.

Om de bedrijfsleider die zijn aandelen wenst over te dragen, toch de mogelijkheid te geven om na overdracht aan de volgende generatie toch nog een oogje in het zeil te houden en nog een (beperkt) deel van de toekomstige dividenden te ontvangen, zijn de mogelijkheden onder het nieuwe vennootschapsrecht groter.

Meervoudig stemrecht

Om deze doelstellingen te realiseren zouden er in de vennootschap 2 categorieën van aandelen kunnen worden gecreëerd: bijvoorbeeld 90 A-aandelen en 10 B-aandeel. De 90 A-aandelen worden in volle eigendom overgedragen aan de opvolgers, hetzij via een verkoop, hetzij via een schenking. U behoudt dus zelf slechts 10 aandeel (het B-aandelen), maar in de statuten van de vennootschap kan bijvoorbeeld bepaald worden dat dit ene aandeel enerzijds 50% van de stemrechten op de algemene vergadering vertegenwoordigt en anderzijds recht geeft op 50% van de dividenden. Door deze constructie kan u met het vruchtgebruik tot een meervoudig stemrecht uitoefenen.

Dit is slechts één voorbeeld van hoe het nieuwe vennootschapsrecht aangewend kan worden om de overdracht van uw familiebedrijf op úw maat te organiseren. Wordt u in de nabije of verre toekomst geconfronteerd met een familiale opvolging? AFIconsult zoekt het graag samen met u uit.

Auteur: Hugues Blondeel